Vicdanın pasaportu olmaz

Bir insanın acısına yaklaşırken ilk sorduğumuz şey onun kimliği olduğunda, araya görünmez bir sınır koyarız. Bu sınır bazen ülke, bazen inanç, bazen de siyasi aidiyettir. Oysa vicdanın değeri, yalnızca yakın bulduğumuz insanlara yöneldiğinde değil, bize uzak duran birinin hakkını da teslim edebildiğinde ortaya çıkar.

Bu düşünce, bütün siyasi görüşlerin aynı olduğu veya bütün olayların aynı biçimde yorumlanması gerektiği anlamına gelmez. Farklı kanaatlere sahip olabilir, sert eleştiriler yöneltebiliriz. Fakat bir insanın güvenliğini veya onurunu, onunla anlaşmamızın karşılığı gibi ele alamayız. Görüş ayrılığının sınırı ile insani sorumluluğun sınırı aynı değildir.

Kamusal dilde en kolay kaybolan şey, tek tek insanları görebilme yeteneğidir. Büyük toplulukları tek bir sıfatla tanımladığımızda içlerindeki farklı hayatları sileriz. Böyle bir dil, haklı bir eleştiriyi bile toplu suçlamaya dönüştürebilir. Hangi kararın, hangi kurumun veya hangi eylemin eleştirildiğini açıkça söylemek, hem düşünceyi keskinleştirir hem de haksız genellemeyi azaltır.

Bir köşe yazısının görevi okura hangi duyguyu taşıması gerektiğini emretmek değildir. Bazen daha küçük ama daha zor bir şey yapması yeterlidir: Okuru kendi ölçüsünü sınamaya çağırmak. Başkasında kınadığımız davranışı bize yakın bir aktör gerçekleştirdiğinde de aynı soruyu sorabiliyor muyuz? Cevabımız tereddüt içeriyorsa, düşünmeye başlayacağımız yer tam orasıdır. Vicdanın pasaportu olmaması, köksüzlük değildir. Kendi değerlerimize sahip çıkarken insanlığın ortak değerini dar bir aidiyetin içine hapsetmemektir.

Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış analiz ve görüş yazısıdır.