Dünya 5’den Büyüktür

✨ Yazıyı özetle ve sesli okuDil TürkçeEnglishDeutschالعربية

Özet ve ses yapay zekâ tarafından oluşturulur; ses gerçek bir kişiye ait kayıt değildir. Ayrıntılar için yazının tamamını okuyun.

Freenews.tr/ Kamil Tabak

Dünya 5’den Büyüktür

Bir Cümleden Yeni Bir İnsanlık Misakına

BM 1945’te İkinci Dünya Savaşı’nın yıkıntıları arasından doğmuştu.

Mottosu (kuruluş idealinin ifadesi) tek bir cümleydi: Gelecek nesilleri savaş felaketinden korumak.

Ancak Birleşmiş Milletler, bu yıl 81’inci Genel Kurulu için toplanırken dünya, barış vaadinden hiç olmadığı kadar uzaktı.
 
Dünyanın çok başlı bir küresel felaketin eşiğindeyken gerçekleşen zirvenin bu yılki teması her ne kadar “Güveni yeniden tesis etmek, dönüşümü yönetmek: Herkes için sonuç üreten bir Birleşmiş Milletler.” olsa da küresel güven çoktan yerle bir olmuş durumda.

Gazze’de yaşanan ABD destekli İsrail soykırımı ve halen süren katliamlar ve Lübnan’a taşınan işgal, İran ABD arasında yaşanan kontrollü savaş, Tahran-Washington hattında Hürmüz Boğazı’nı kilitleyen petrol gerilimi, yükselen petrol fiyatlarının tetiklediği küresel enerji sorunu, Avrupa başkentlerinde dillendirilen “Rusya ile konvansiyonel savaş” senaryoları, Yemen’de İran destekli paramiliter örgüt Husilerin bölgeyi savaşa sürükleyecek çıkışları ve dünyanın birçok coğrafyasında yaşanan krizler, çatışmalar…
Dünya yalnızca çok sayıda krizin değil, aynı zamanda çok sayıda güvensizliğin kesiştiği bir dönemden geçiyor.
 
Böylesi bir hercümerç içerisinde insanlık daha makûl, daha adil, daha rasyonel ve daha gerçekçi bir zihin, bir siyasal akıl, bir dil arayışında..

Tam da bu noktada, yıllardır BM kürsüsünde tekrarlanan bir cümle yeniden karşımıza çıkıyor:

“Dünya 5’den Büyüktür.”
Bu cümle bugün yalnızca bir slogan olarak değil, uluslararası düzenin meşruiyeti üzerine yöneltilmiş bir soru olarak okunmalıdır.
BM kürsüsünde Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan tarafından ilk kez 2014’de dile getirilen ve sonraki yıllarda her BM toplantısında tekrarlanan “Dünya 5’den Büyüktür” ifadesi işte bu arayışın şifrelerini vermesi açısından her geçen yıl anlam ve önemini biraz daha güçlendiriyor.

Fakat bu cümlenin düşünsel kapsamı, yalnızca BM Güvenlik Konseyi’nin sandalye dağılımıyla sınırlı değildir.

Asıl soru şudur:

İnsanlığın ortak geleceği üzerinde karar verme yetkisi hangi ölçüde birkaç güç
merkezinde toplanabilir?

Ve bundan daha önemli soru:

Güç ile meşruiyet aynı şey midir?!

Peki, “Dünya 5’den Büyüktür” ifadesi ne anlama geliyor?

“Bana Ne Amerika’dan”dan “Dünya 5’den Büyüktür”e Türkiye’nin siyasal hafızasında nadiren de olsa dış vesayet ve bağımsızlık meselesi etrafında şekillenmiş güçlü bir söylem geleneği vardır.
 
90 lı yıllarda merhum Necmettin Erbakan Kıbrıs’la ilgili federe devlet görüşmelerine son verilmesi konusunda, TBMM Genel Kurul kürsüsünden muhalefet partilerine yönelik “Bana ne Amerika’dan” demişti.
Bu söz, yalnızca Amerika’ya yönelik bir itiraz gibi algılansa da, Türkiye’nin kendi kararlarını
kendi iradesiyle alma iddiasının siyasal ifadesi olarak değerlendirilebilir.

Yıllar sonra Recep Tayyip Erdoğan’ın ilkin 2013’de İstanbul’da düzenlenen Asya Pasifik Perakende Kongresi açılışında “5 daimi üyenin dudakları arasına kilitlenmiş bir dünya adil olamaz. Dünya 5’ten Büyüktür” diyerek zihinlere kazıdığı ve daha sonra 2014 BM Genel Kurulunda ve o tarihten bu yana her BM Genel Kurulunda bizzat muhataplarının yüzlerine karşı dile getirdiği “Dünya 5’den Büyüktür” ifadesi; Sadece Amerika’yı hedef alan ve sadece bağımsız Türkiye idealinin değil; bundan çok daha ileri bir anlam taşıyor.

Erbakan’ın “Bana ne Amerika’dan” sözü daha çok ulusal bağımsızlık ekseninde okunabilecek bir itirazdı.
Erdoğan’ın “Dünya 5’den Büyüktür” sözü ise bu itirazı daha geniş bir düzleme taşıyor.
Çünkü burada mesele yalnızca Türkiye’nin herhangi bir büyük güce karşı bağımsızlığı değildir.

Mesele, uluslararası sistemdeki güç yoğunlaşmasının bütün devletler ve toplumlar açısından doğurduğu meşruiyet problemidir.
Bu nedenle “Dünya 5’den Büyüktür”ü yalnızca Türkiye’nin değil, küresel sistemin yapısına yöneltilmiş bir soru olarak okumak mümkündür.
Bu İfade; Amerika’dan Rusya’ya, İngiltere’den Çin’e, Fransa’ya, yani tüm küresel emperyalist devletleri hedef alan, küresel adaletsizliğe karşı “Adil Bir Dünya / Yeni Bir Dünya” idealinin haykırışıdır.

Bundan 5 asır önce imzalanan ve Dünyayı İspanya ve Portekiz arasında pay ederek, sömürge rekabetini belirli bir coğrafi hat üzerinden düzenleyen Tordesillas Antlaşması (1494) ‘nın günümüz versiyonu olan ve Dünyayı 5 hegemonik devletin insafına bırakan sisteme isyandır.

Tordesillas’dan bu güne biçim değiştiren sömürgeciliğin ifşası, Batı’nın “ikiyüzlülüğünün”, yüzlerine haykırılmasıdır.
Dünyanın kaderi üzerinde sınırlı sayıdaki güç merkezlerinin belirleyici olduğu bir düzen eleştirisidir.
BM’nin, Güvenlik Konseyi’nin ve uluslararası hukukun tarafsızlık ilizyonunun deşiftesi ve Küresel Bonapartizmin reddiyesidir.

“Yasallık ile meşruiyet” arasında sıkışmış bir BM düzenine en keskin ve kapsamlı eleştiridir.
Kuvveti değil, Hakkı ve hakikati üstün tutan adil bir Dünya tasavvuruna esaslı vurgudur.

Sorun, gücün kendisine bir haklılık üretip üretemeyeceğidir.
Çünkü güç: “Yapabilirim.”der.
Hukuk:“Yapmaya hakkım var mı?” diye sorar.

Ahlak ise daha zor bir soru yöneltir: “Yapabiliyor olmak, onu yapmayı doğru kılar mı?”
İşte adil bir dünya tasavvuru, bu üç soruyu birbirinden ayırabilmekle başlar.
Dünya 5’den Büyüktür cümlesi işte burada yeni bir anlama daha; yalnızca mevcut sistemi eleştiren bir cümle değil, aynı zamanda kurucu bir cümleye dönüşüyor: İnsanlar/Toplumlar/Devletler arasında “Yeni bir İnsanlık Misakı”

İnsanlığın geleceğinin, güç merkezlerinin rekabeti üzerinden değil, ortak bir adalet düzeni üzerinden şekilleneceği bir misak.

Öyle ki, Rousseau’nun toplum sözleşmesi, Hobbes’un güvenlik sorununun çözümü, Kant’ın ebedî barış düşüncesinden çok daha derin, çok daha anlamlı ve çok daha aşkın referansları olan bir misak.

“Dünya 5’den Büyüktür” yalnızca mevcut güç dağılımına yöneltilmiş bir itiraz değil; insanlığın ortak geleceğini güç merkezlerinden insan onuruna, ayrıcalıktan adalete ve rekabetten ortak sorumluluğa taşıma çağrısı olarak okunmalıdır.

Yani mesele yalnızca BM ve BM Güvenlik Konseyi’nin reformu değildir.
Mesele, gücün uluslararası düzen içerisindeki ahlaki ve hukuki konumudur.
Bu açıdan bakıldığında “Dünya 5’den Büyüktür”, yalnızca bir reform talebi değil; aynı zamanda “güç merkezli dünya tasavvurundan hak merkezli dünya” tasavvuruna geçiş çağrısıdır.
Erdoğan’ı seversiniz sevmezsiniz, 7/24 eleştirebilirsiniz de, lakin onun bu sözüne katılmak, bu haykırışından dolayı kendisini takdir etmek, tebrik etmek, hakperest olmanın, ahlaklı, adaletli mümeyyiz bir insan olmanın en basit gereğidir.
Hatta demokratik ve çoğulcu siyasal kültürün gereği de budur. Ve gerçek düşünsel olgunluk tam da burada başlar.
Bunu yaparsanız AK Parti’li olmazsınız korkmayın, sadece bir hakkı teslim etmiş olursunuz…