Orta Doğu’da Yeni Jeopolitik Harita

✨ Yazıyı özetle ve sesli okuDil TürkçeEnglishDeutschالعربية

Özet ve ses yapay zekâ tarafından oluşturulur; ses gerçek bir kişiye ait kayıt değildir. Ayrıntılar için yazının tamamını okuyun.

FreeNews.TR/Orta Doğu’da Yeni Jeopolitik Harita: Friedrich-Ebert-Stiftung’un “Sünni Elmas”, “Hexagon” ve “Direniş Ekseni” Analizi

18-19 Ekim 2026’da İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun yeni ulusal güvenlik doktrinini açıklarken ekrana yansıttığı renkli harita, kısa sürede sosyal medyada ve uluslararası basında geniş yankı uyandırdı. Harita, Almanya’nın en eski siyasi vakıflarından Friedrich-Ebert-Stiftung (FES) tarafından 19 Mayıs 2026’da yayımlanmıştı. Netanyahu’nun seçimlerden (27 Ekim) dokuz gün önce bu görseli kullanması, hem haritanın kendisini hem de arkasındaki analizi yeniden gündeme taşıdı.

Haritanın Kaynağı ve Amacı

Harita, FES’in Asya ofisinin internet sitesinde “Geopolitical Alliances in the Middle East” başlığıyla yayımlandı. Hazırlayanlar Marc Saxer (FES’in Asya-Pasifik bölgesel işbirliği birimi başkanı, jeopolitik ve jeoekonomi alanında çalışan stratejist) ile Marcus Schneider’dir (FES’in Beyrut merkezli Orta Doğu ve Kuzey Afrika Bölgesel Barış ve Güvenlik Projesi direktörü).

FES, Almanya Sosyal Demokrat Partisi’ne (SPD) yakın, 1925’ten beri faaliyet gösteren bir siyasi vakıftır. Demokrasi, sosyal adalet ve uluslararası işbirliği üzerine çalışan kuruluş, Orta Doğu’da uzun süredir saha çalışmaları ve politika önerileri üretmektedir.

Haritanın temel tezi şu cümlede özetleniyor: “Orta Doğu’da bölgesel düzenin yeniden şekillenmesine yol açan savaşların gölgesinde, yeni hizalanmalar oluşmaya başlıyor.” Vakıf, İran’ın “Direniş Ekseni”ne odaklanan kamuoyunun, daha az görünür ama potansiyel olarak daha belirleyici olan İsrail-BAE eksenini ve buna karşı şekillenen Sünni hizalanmayı gözden kaçırdığını savunuyor. Amaç, resmi bir ittifak haritası çizmek değil; akışkan, rekabetçi ve dış aktörlerin (özellikle ABD ve Çin) etkilediği yeni bölgesel düzeni görselleştirmek ve tartışmaya açmaktır.

Haritadaki Üç Ana Blok

Harita, renk kodlarıyla üç temel güç merkezini ve bunların “dost” saydığı aktörleri gösteriyor:

1. İsrail-BAE Hexagon (Altıgen) İttifakı (koyu mavi çekirdek, açık mavi “dost” alanlar)
Çekirdeği İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri. Harita, bu ortaklığın bölgesel üstünlük iddiasına dönüşebileceğini öne sürüyor. Açık mavi alanlarda Yunanistan, Etiyopya, Somaliland, Puntland, Sudan’daki Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) ve bazı Afrika Boynuzu aktörleri yer alıyor. Netanyahu’nun konuşmasında da benzer bir çerçeve kullanıldı.

2. Türkiye-Mısır-Pakistan-Suudi Arabistan “Sünni Elmas” İttifakı (koyu yeşil çekirdek, açık yeşil “dost” alanlar)
Haritanın en dikkat çekici unsurlarından biri. Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan koyu yeşil çekirdek olarak işaretlenmiş. Açık yeşil alanlarda Suriye, Ürdün, Katar, Kuveyt, Sudan’ın bazı kesimleri, Somali, Eritre ve Yemen’deki belirli güçler bulunuyor. Amaç, hem İran’ın yayılmasını hem de İsrail-BAE ekseninin potansiyel “bozucu” etkisini dengelemek olarak tanımlanıyor.

3. İran ve Direniş Ekseni (koyu mor/bordo çekirdek, pembe “dost” alanlar)
İran, Lübnan’daki Hizbullah, Yemen’deki Husiler, Irak’taki Şii milisler (Popular Mobilization Forces) ve ilgili aktörler. Rusya, İran’ın “dost” gördüğü aktörler arasında yer alıyor. Irak devlet olarak parçalı gösterilmiş; Kürt bölgeleri ise ABD’nin dost saydığı, üç ana bloktan görece bağımsız bir alan olarak işaretlenmiş.

Haritada ayrıca turuncu çizgilerle NATO ve ABD’nin büyük müttefikleri, sarı tonlarla “ABD’nin dost gördüğü” alanlar belirtiliyor. Filistin Yönetimi, Hamas, Dürziler ve Kürtler gibi aktörler özel etiketlerle ayrılmış.

Güncel Bağlam: Mekke Paktı ve Netanyahu’nun Kullanımı

Harita Mayıs 2026’da yayımlandığında, Türkiye-Suudi-Pakistan üçlüsü henüz resmi bir savunma paktı imzalamamıştı. Ağustos 2026’da üç ülke Mekke’de (Makkah) “Mecca Joint Defence Agreement” (Mekke Ortak Savunma Anlaşması) imzaladı. Anlaşma, birine yönelik saldırıyı hepsine yönelik saldırı sayan NATO benzeri bir madde içeriyor. Ekim 2026’da Husilerin Suudi hedeflerine yönelik saldırılarının artmasıyla pakt aktive edildi; Türkiye ve Pakistan, Suudi Arabistan’a askeri kabiliyet ve destek gönderme kararı aldı (Türkiye’nin katkısı daha sınırlı ve teknik/savunma odaklı kaldı). Mısır ise “bölgesel dörtlü” (R4) istişarelerinde yer alıyor ancak henüz paktın resmi üyesi değil.

FES’in Mayıs’taki analizi, Ağustos’taki paktı tam olarak öngörmese de, Türkiye-Suudi-Pakistan-Mısır çizgisindeki yakınlaşmayı doğru okumuştu. Marcus Schneider’in sonraki yazılarında da “yeni Orta Doğu dörtlüsü”nden ve ABD’nin geri çekilmesiyle ortaya çıkan bölgesel özerklikten bahsediliyor.

Netanyahu’nun 18 Ekim’deki sunumu, haritayı kendi güvenlik doktrinine (önleyici saldırılara öncelik, tampon bölgeler, ABD’ye daha az bağımlılık vurgusu) entegre etti. Konuşmada İran ekseninin zayıfladığı, ancak Sünni bir hizalanmanın da tehdit oluşturduğu çerçevesi çizildi. Haritanın seçim öncesi kullanımı, muhalefet tarafından “korku politikası” ve “boş sloganlar” olarak eleştirildi.

Analiz: Güçlü Yanlar ve Sınırlılıklar

Güçlü yanlar:
Harita, Orta Doğu’nun klasik “Şii-Sünni” veya “İsrail-Arap” ikilemlerinin ötesine geçen çok kutuplu bir resim sunuyor. Orta güçlerin (Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır, Pakistan, BAE, İsrail) kendi aralarında ve dış aktörlerle kurduğu ilişki ağlarını görünür kılıyor. Doğu Akdeniz, Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu gibi rekabet alanlarını vurgulaması isabetli. Çin’in Suudi-İran arabuluculuğu ve ABD’nin “post-American” düzene doğru kayma ihtimali de metinde yer alıyor.

Sınırlılıklar ve eleştiriler:

• Sınıflandırmalar yazarların değerlendirmesidir; resmi ittifaklar değildir. Birçok ilişki işlemci, kırılgan ve örtüşebilir niteliktedir (Türkiye-Mısır geçmiş gerilimleri, Suudi-İran yumuşaması, BAE’nin farklı dengeleri vb.).
• “Sünni Elmas” veya “Hexagon” gibi terimler analitik kısaltmalardır; sahadaki gerçeklik daha parçalıdır.
• Netanyahu’nun kullanımı, haritayı siyasi mesaja dönüştürdü. Seçim öncesi “yeni tehditler” anlatısı, haritanın analitik niyetini gölgeleyebiliyor.
• Mısır’ın resmi olarak Mekke Paktı’na katılmamış olması, haritadaki koyu yeşil çekirdeğin henüz tam olarak kurumlaşmadığını gösteriyor.

Türkiye açısından bakıldığında harita, Ankara’nın hem Suudi-Pakistan hattıyla derinleşen savunma işbirliğini hem de İsrail-BAE eksenine karşı dengeleyici bir rol üstlenme potansiyelini vurguluyor. Ancak bu konum, Doğu Akdeniz’deki Yunanistan-İsrail ilişkileri ve Afrika Boynuzu’ndaki rekabetle de kesişiyor.

Sonuç

Friedrich-Ebert-Stiftung’un Mayıs 2026 haritası, Orta Doğu’da ABD merkezli düzenin zayıflamasıyla birlikte bölgesel aktörlerin kendi güvenlik mimarilerini kurma çabasını erken dönemde yakalayan bir çalışmadır. Ağustos’taki Mekke Paktı ve Ekim’deki aktivasyonu, haritanın ana tezini büyük ölçüde doğrulamıştır. Netanyahu’nun bu görseli seçim döneminde kullanması ise, analitik bir ürünün nasıl siyasi araca dönüşebileceğini gösteriyor.

Harita kesin bir gelecek haritası değil; akışkan, rekabetçi ve hâlâ şekillenmekte olan bir düzenin anlık fotoğrafıdır. Bölgedeki savaşlar, arabuluculuk girişimleri ve büyük güçlerin (ABD, Çin, Rusya) rolleri değiştikçe bu hizalanmalar da kaymaya devam edecektir. FES’in çalışması, bu kaymaları anlamak için hâlâ yararlı bir referans noktası sunmaktadır.

FREENEWS · OKUMAYA DEVAM

Bunlar da ilginizi çekebilir

Saha Raporları / Gönüllü MuhabirlerRum Kesimi ve Atina’dan Doğu Akdeniz’de Yeni Provokasyon: Adayı Silahlandırma Gösterisi!Habere geç →Saha Raporları / Gönüllü MuhabirlerPezeşkiyan: Hükümet özel koşullar için yeni düzene geçtiHabere geç →Jeopolitik Analiz ve DosyaLaiklik mi, Eğitim Hakkı mı? Bakü’nün Yeni Düzenlemesi Infial YarattıHabere geç →Ekonomik Adalet ve Sömürü (Economic Justice)400 Bin Müslüman’a Karşı “Yazıyla 1” İsrailliHabere geç →Ekonomik Adalet ve Sömürü (Economic Justice)Dünya mazlumlarının Özgür SesiyizHabere geç →