BM Genel Kurulu Öncesinde Gazze Konusunda Harekete Geçme Çağrısı

Metnin Türkçe çevirisi aşağıdadır:

Dünya liderleri Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ve İklim Haftası için New York’a gitmeye hazırlanırken, Democracy Now! Oxfam International İcra Direktörü Amitabh Behar ile konuşuyor. Behar, “BM’nin kurulduğu 1945 yılından çok farklı bir dünyada yaşıyoruz” diyor ve ekliyor: “Veto yetkisiyle devam edemezsiniz.” António Guterres yakında görevden ayrılırken Behar, BM’nin bir sonraki genel sekreterinin mutlaka bir kadın olması gerektiğini vurguluyor — “yapmamız gereken köklü bir değişim.”

Ayrıca dünyanın eşitsizlik yüzünden “parçalandığını” ancak “gerçek değişim olasılıklarının da bulunduğunu” savunuyor. Behar; G20’nin Uluslararası Eşitsizlik Paneli’ni ve Sri Lanka, Nepal, Bangladeş ve Hindistan dahil olmak üzere “rejimleri değiştirmeyi” amaçlayan “dünya çapındaki hareketleri” örnek gösteriyor.

AMY GOODMAN: Burası Democracy Now!, Democracynow.org, Savaş ve Barış Raporu. Ben New York’tan Amy Goodman, Chicago’dan Juan González ile birlikteyiz. Merhaba Juan.

JUAN GONZÁLEZ: Merhaba Amy, ülke genelinden ve dünyanın dört bir yanından tüm dinleyici ve izleyicilerimize hoş geldiniz diyoruz.

AMY GOODMAN: Dünya liderleri — UNGA olarak bilinen — BM Genel Kurulu için New York’a gitmeye hazırlanırken, BM Genel Sekreteri António Guterres dünyanın “derin bir belirsizlik çağına” girdiğini uyarısında bulundu. Küresel topluluğun karşı karşıya olduğu üç varoluşsal tehdidi tanımladı: kontrolden çıkmış yapay zeka, iklim krizi ve derinleşen eşitsizlikler.

BM Genel Kurulu aynı zamanda Orta Doğu’yu istikrarsızlaştıran ve küresel enerji piyasalarını aksatarak dünyada daha yüksek yakıt fiyatlarına yol açan ABD’nin İran’daki devam eden savaşı ortasında gerçekleşiyor. Brown Üniversitesi İklim Çözümleri Laboratuvarı’nın yeni bir raporu, Amerikalıların İran’daki savaş nedeniyle yakıta 100 milyar dolardan fazla harcadığını ortaya koydu. Yükselen yakıt fiyatları, Suriye, Guatemala, Portekiz, Fransa, Filipinler, Endonezya, Bangladeş ve Sri Lanka dahil olmak üzere pek çok ülkede protestoları tetikledi.

Şimdi bize Oxfam International İcra Direktörü Amitabh Behar katılıyor. BM Genel Kurulu için yeni geldin New York’a. Burası aynı zamanda İklim Haftası. Odak noktan dünyadaki derinleşen eşitsizlik. Mesajının ne olduğunu açıklar mısın, Amitabh.

AMITABH BEHAR: Kesinlikle. Kişisel bir notla başlayayım. Hindistan’da büyüdüm ve BM tamamen umuttan ibaretti; adil ve barışçıl bir geleceğin umudundan — ancak şu anda gördüğümüz şey, dünyanın eşitsizlik acil durumu, iklim krizi ve her taraftaki savaşlar yüzünden paramparça olduğu. Eşitsizliğin absürtlüğüne bir bakın. Şu anda 3.000 milyarderin toplam serveti 18,3 trilyon dolar. Bu neredeyse Çin’in GSYİH’sine eşittir. Ve bu, küresel nüfusun dörtte birinin aslında gıda güvencesizliğiyle yaşadığı bir zamanda gerçekleşiyor. Neredeyse 780 milyon insan aç uyuyor. Günde üç öğün düzenli yemek alamıyorlar.

Ancak bence gerçekten önemli olan, öz irademizi geri kazanmamız gerektiğidir. Çözümlerin olduğundan emin olmalıyız. Ve çözümler var. Şu anda atılan olumlu adımlar var. BM’ye verilen mesaj gerçekten de budur — BM bu kırılganlıkla yaşayamaz. Kararlı bir eyleme ihtiyacı var. Daha fazla liderlik sağlaması gerekiyor. Hesap verebilirliği güvence altına almalı, cezasızlığın hoş görülmemesini sağlamalıdır. Yani BM’den birden fazla beklenti var ve bizim mesajımız da bu.

JUAN GONZÁLEZ: Ancak Amitabh Behar, özellikle mevcut ABD yönetiminde tek taraflılığa, BM’yi ve uluslararası anlaşmaları görmezden gelmeye doğru sürekli bir eğilim olduğu gerçeği göz önüne alındığında, Birleşmiş Milletler’den tam olarak ne yapmasını bekliyorsunuz?

AMITABH BEHAR: Geleceğimizi yeniden inşa etmekle ilgili olduğu için, örneğin eşitsizlikten bahsederek başlayayım. Ve eşitsizlik konusunda aslında umut ışıklarından fazlasını görüyorum. Güney Afrika’daki G20’den ortaya çıkan büyük fikirlerden biri, Uluslararası Eşitsizlik Paneli fikridir. Bu şimdi birkaç üye devlet — Brezilya, Güney Afrika, İspanya, Norveç — tarafından destekleniyor. Tüm Afrika Birliği bunu desteklemeyi kabul etti. Dolayısıyla, belirli ülkelerin eşitsizlikle ve aynı zamanda daha iyi bir gelecek için birlikte mücadele ettiği farklı girişimler var. Ve burası gerçekten de büyük reformlara bakmamız gereken an. Bu yüzden BM’nin BM reformlarından, 80 yaşındaki BM’den bahsetmesinden memnunum.

Reformların dünyanın değişen jeopolitiğinin bir kısmına bakması gerekiyor. BM’nin ortaya çıktığı 1945 yılından çok farklı bir dünyada yaşıyoruz. Veto yetkisiyle, özellikle de kalem tutucu yetkisiyle (penholder power) devam edemezsiniz. Bunu gerçekten, gerçekten değiştirmemiz gerekiyor. Çok daha güçlü bir Küresel Güney’e sahip olduğunuz yerler açısından dünyanın gerçekleri; bunun daha net bir temsile ihtiyacı var. Ve söyleyeceğim en önemli şeylerden biri, “Biz, halk” hakkındaki BM Şartı’nın açılış satırlarına geri dönmemiz gerektiğidir. İnsanlar genellikle bu konuşmalarda eksik kalıyor. Yani mesele halkın sesini getirmektir. Şu anda yurttaşlık alanının daraldığını görüyorsunuz. Küresel nüfusun %90’ından fazlası aslında kapalı bağlamlarda yaşıyor. Dolayısıyla farklı zorluklar var, ancak başladığım gibi, gerçek değişim olasılıkları var.

Ve şunu da ekleyeyim; üye devletlerin bir araya gelmesinden bahsetmişken, ben de şahsen büyük ilham alıyorum — dünyadaki hareketlerden büyük ölçüde ilham alıyorum. Amy, bundan bahsediyordun. Ben Hindistan’dan geliyorum, bu yüzden Sri Lanka’da, Bangladeş’te, Nepal’de rejimleri değiştiren hareketler gördüm. Hindistan’da ilk kez bir öğrenci hareketi olan Cockroach Janta Party, bir birlik bakanının görevden alınmasını sağlayabildi. O yüzden halkın gücünü küçümsemeyelim. Halkın gücü burada ve kesinlikle daha adil ve eşit bir topluma doğru ilerleyecekler.

JUAN GONZÁLEZ: BM’nin çok yakında yapacağı kilit bir değişiklik, António Guterres’in görevden ayrılması planlandığı için yeni bir Genel Sekreter seçilmesi olacak. Oxfam, dünya örgütüne kimin liderlik edeceği konusunda verilecek karar açısından ne çağrısında bulunuyor?

AMITABH BEHAR: BM’nin bu 80 yıllık tarihi boyunca bir kadın Genel Sekreterimizin olmamış olması gerçekten garip. Kadın bir Genel Sekreterimiz olmasını sağlamalıyız. Ama şunu da söyleyeyim; mesele sadece kadın bir Genel Sekretere sahip olmak değil; bahsettiğimiz şey feminist politikadır. BM’ye liderlik eden feminist bir dünya görüşüdür. Ve yapmamız gereken köklü değişim budur. Yeni Genel Sekreterin önünde, eşitsizlik acil durumu, iklim krizi ve her yerde büyüyen savaşlarla mücadele etmekle başlayarak son derece dolu bir gündem olacak. Dolayısıyla bu, dünya için neredeyse temel bir yeniden başlatma anıdır ve Genel Sekreterden gelen o kararlı, ahlaki, normatif liderliğe ihtiyacımız var.

AMY GOODMAN: Oxfam, yapay zekanın (AI) küresel eşitsizliği hızlandırabileceği konusunda uyarıyor. Orada ne talep ettiğinizi anlatın.

AMITABH BEHAR: Çok açık olduğunu düşünüyorum — ve son birkaç günde yapay zeka şirketlerinin kendilerinin bile düzenlemeye ihtiyaç duyduklarını söylediklerini görüyorsunuz — yapay zekayı yönetmek için bazı çok taraflı girişimlerin olması gerçekten çok önemli. Yıllar boyunca, teknoloji ortaya çıktığında sık sık söyleriz ki, oh, insanlar için büyük bir nimet olacak. Ancak sıklıkla bunun aslında eşitsizlikleri artırmakla sonuçlandığını görüyoruz. Bunu COVID sırasında gördük. Aslında aşı ırkçılığı (apartheid) yaşamanız gerçekten yürek burkucuydu. COVID pandemisi ölçeğinde bir şey için bile, bu pandemiden kâr elde etmek isteyen ilaç şirketleri vardı. Dolayısıyla yapay zeka açısından kararlı bir çok taraflı eylem almamız gerçekten çok önemli.

Ancak hikaye daha da büyüyor. Bu aynı zamanda bu yapay zeka şirketlerinin kime ait olduğuyla ilgili. Bu, Davos’ta bu yılın başlarında yapılan bir raporun zenginlerin sadece zengin olmaktan memnun olmadığını, bunun siyasi güç satın almakla ilgili olduğunu söylediği teknoloji milyarderleridir. Yani bu aşırı eşitsizlikten oligarşilere geçiyoruz. Yapay zekaya sahip olan aynı insanlar, siyasi güç satın alan insanlardır. Bunlar oligarşilerdir. Medyayı kontrol edenler de onlardır. Anlatıların kontrolüne sahip olanlar onlardır. Ve sonra bu oligarklar tarafından esasen devletin ele geçirilmesi (state capture) ile karşı karşıya kalırsınız. Yani bu yapay zekadır, geleceğimizle ilgilidir, demokrasinin geleceği ile ilgilidir ve bunun için kararlı bir eylem gereklidir.

JUAN GONZÁLEZ: Ayrıca Filistin meselesini ve İsrail’in Filistinlilere yönelik soykırım savaşını da sormak istiyordum. Yakın zamanda “Filistinliler Gazze’nin yeniden inşasına liderlik etmeli” başlıklı bir bildiri yayınladınız. Oxfam’ın yapılması gerekenlere ilişkin görüşü ile Başkan Trump’ın sözde Barış Kurulu (Board of Peace) arasındaki durumu nasıl karşılaştırırsınız?

AMITABH BEHAR: Barış Kurulu Kasım 2025’te varlık kazandı. Bir sürü yasama yetkisine, yürütme yetkisine sahip, ama ne görüyorsunuz? Son bir yıldır sivillerin katledilmeye devam etmesi. Yani Barış Kurulu oluşturulduktan sonra bile, şu anda Gazze’de insanların %90’ının suya erişim güvencesinden yoksun olduğunu görüyorsunuz. İnsanların %66’sı altı litrelik temel minimum içme suyu standardını bile alamıyor.

Bu, yeni herhangi bir yürütme partisinden beklediğimiz şey değil. Gerçekten ihtiyacımız olan şey, Filistin halkının kendi geleceğini kurması, yeniden inşa etmesi ve buna liderlik etmesidir.

AMY GOODMAN: Son olarak bu son dakikada iklim. Bu hafta New York’ta İklim Haftası’na geçiyoruz ve tabii ki Türkiye’de gerçekleşecek olan BM İklim Zirvesi var. Acil talepler nelerdir? Zamanınızın çoğunu Nairobi’de, Hindistan’da geçiriyorsunuz. Nepal’deki buzulların kopmasının, buzulların erimesinin yıkıcı etkisini görüyoruz ve binlercesi var.

AMITABH BEHAR: Evet. Nepal’den gelen fotoğraflar — eminim herkes görmüştür — yürek burkucu. Ve fark etmemiz gereken şey, iklim krizinin yükünün en savunmasız ve marjinalleştirilmiş insanlar tarafından taşındığıdır. Bu iklim krizinin yüküyle gerçekten karşı karşıya kalanlar en yoksulların yoksulları, kadınlardır. Yine boş sözlere değil, ciddi eylemlere ihtiyacımız var.

İklim finansmanı meselesine bakın. G77 ve Çin tarafından yapılan tahminlere göre bile — sahip olduğumuz şey beklentilerinin %10’u bile değil. Dolayısıyla kararlı bir eyleme ihtiyacımız var. Ama şunu da ekleyeyim, bu yine devletlerin atması gereken adımlarla ilgilidir, ancak bu aynı zamanda eşitsizlikle de bağlantılıdır. Bu, süper zenginlerle ilgilidir.

Size başka ilginç bir veri noktası vereyim. Servet açısından en üstteki %0,1’lik kesim bir günde, alttaki %50’den daha fazla karbon salıyor. Bir günde, en alttaki %50’de yaşayan herhangi birinden daha fazla karbon salmayı başarıyorlar. Bu, eşitsizlik kriziyle ilgilidir. Eşitsizlik krizinin, iklim krizinin, demokrasi krizinin birbiriyle bağlantılı olduğunu anlamalıyız. Bunlar yarattığımız eşitsiz bir siyasi ekonominin aynı temel probleminin farklı boyutlarıdır.

AMY GOODMAN: Amitabh Behar, Oxfam International İcra Direktörü, gelecek hafta BM Genel Kurulu için burada.